Tính chân thực trong du lịch: Cân bằng giữa di sản và trải nghiệm tại Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một điểm đến du lịch toàn cầu, những câu hỏi về tính chân thực, cách thể hiện văn hóa và trải nghiệm của du khách ngày càng trở nên quan trọng. Sự phát triển nhanh của ngành du lịch không chỉ mở ra cơ hội quảng bá di sản, văn hóa và đời sống địa phương, mà còn đặt ra yêu cầu cân bằng giữa gìn giữ giá trị truyền thống và đáp ứng kỳ vọng của du khách hiện đại.

Tại một buổi giảng chuyên đề gần đây ở Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV), Tiến sĩ Guillaume Tiberghien, Giảng viên cao cấp về Du lịch và Giám đốc chương trình Thạc sĩ Quản trị và Du lịch bền vững tại Trường Đại học Glasgow, đã chia sẻ với sinh viên chương trình Quản trị Du lịch những góc nhìn về cách các điểm đến có thể dung hòa giữa bảo tồn văn hóa và thực tiễn phát triển du lịch hiện đại.

Thông qua các nghiên cứu tình huống từ Kazakhstan, New Zealand và Scotland, buổi chia sẻ mang đến cho sinh viên BUV kiến thức thực tiễn về việc thiết kế trải nghiệm du lịch vừa tôn trọng văn hóa địa phương, vừa phù hợp với thực tế vận hành và phát triển kinh doanh du lịch.

Tiến sĩ Guillaume Tiberghien, Giảng viên cao cấp về Du lịch tại Trường Đại học Glasgow.

Gìn giữ di sản qua trải nghiệm của du khách

Theo Tiến sĩ Tiberghien, khi du lịch phát triển, các cộng đồng địa phương đôi khi phải điều chỉnh cách giới thiệu văn hóa của mình để phù hợp hơn với mong đợi của du khách. Những nét văn hóa vốn gắn với đời sống hằng ngày có thể bị rút gọn, sắp đặt lại hoặc biến thành hoạt động trình diễn. Điều này có thể giúp du khách dễ tiếp cận hơn, nhưng cũng có nguy cơ làm văn hóa bị tách khỏi bối cảnh và ý nghĩa ban đầu.

Từ đó, ông cho rằng tính chân thực trong du lịch không nên chỉ được hiểu là việc giữ nguyên truyền thống trong một hình thức cố định. Thay vào đó, tính chân thực có thể được hình thành thông qua sự tương tác có ý nghĩa giữa du khách và cộng đồng địa phương. Giá trị của trải nghiệm không chỉ nằm ở việc quan sát di sản, mà còn đến từ sự tham gia, gắn kết và thấu hiểu.

Cách tiếp cận này đặc biệt gần với thực tiễn du lịch tại Việt Nam. Ở nhiều địa phương, du khách không chỉ muốn tham quan danh lam thắng cảnh, mà còn muốn tham gia vào đời sống bản địa: học nấu món ăn truyền thống, làm đồ thủ công tại làng nghề, trải nghiệm canh tác nông nghiệp, đi chợ địa phương hoặc cùng sinh hoạt với người dân trong các mô hình du lịch cộng đồng. Những hoạt động này cho thấy di sản không chỉ tồn tại trong bảo tàng, lễ hội hay các điểm tham quan, mà còn hiện diện trong nhịp sống thường ngày.

Tiến sĩ Tiberghien nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhìn nhận các yếu tố văn hóa như di sản sống. Khi du khách được trực tiếp tham gia vào những hoạt động gắn với đời sống địa phương, trải nghiệm du lịch trở nên gần gũi, sâu sắc và có ý nghĩa hơn. Tuy nhiên, để những trải nghiệm này không trở thành sự trình diễn đơn thuần, vai trò của hướng dẫn viên và những người kết nối văn hóa là rất quan trọng. Họ giúp du khách hiểu được bối cảnh, ý nghĩa và giá trị của các nét văn hóa địa phương, thay vì chỉ tiếp nhận chúng như một hoạt động giải trí.

Tăng cường vai trò của cộng đồng địa phương

Một thách thức lớn trong phát triển du lịch là làm sao để cộng đồng địa phương không chỉ “biểu diễn” cho du khách, mà thực sự được tham gia vào quá trình xây dựng trải nghiệm du lịch. Du khách thường đến một điểm đến với những hình dung có sẵn về thế nào là văn hóa “chân thực”. Những kỳ vọng này có thể ảnh hưởng đến cách sản phẩm du lịch được thiết kế và tổ chức, khiến tính chân thực bị định hình bởi nhu cầu thị trường nhiều hơn là bởi cách cộng đồng muốn thể hiện bản sắc của mình.

Đối với Việt Nam, điều này đặt ra yêu cầu tăng cường vai trò chủ thể của người dân trong các mô hình du lịch cộng đồng. Thay vì chỉ tham gia bằng cách tái hiện một phần đời sống hằng ngày cho du khách xem, cộng đồng cần được tham gia vào quản lý, cùng xây dựng sản phẩm và phát huy tinh thần làm du lịch tại địa phương.

Các hướng đi thực tiễn có thể bao gồm mô hình du lịch do cộng đồng làm chủ, các nhóm địa phương cùng thiết kế hành trình cho du khách, hoặc các chương trình đào tạo người dân trở thành hướng dẫn viên, người thuyết minh và người kết nối văn hóa. Khi cộng đồng được đặt ở trung tâm, trải nghiệm du lịch có thể vừa giữ được ý nghĩa văn hóa, vừa tạo nên nét riêng cho điểm đến.

Khi ngành du lịch Việt Nam tiếp tục mở rộng, việc cân bằng giữa tính chân thực, kỳ vọng của du khách và sự tham gia của cộng đồng sẽ ngày càng quan trọng. Thay vì xem bảo tồn và thích ứng như hai hướng đối lập, Tiến sĩ Tiberghien gợi ý rằng các điểm đến nên tập trung vào việc tạo ra những trải nghiệm vừa có ý nghĩa văn hóa, vừa có khả năng kết nối với du khách toàn cầu.

Như ông chia sẻ, những cuộc gặp gỡ chân thực trong du lịch cũng giúp cộng đồng địa phương khẳng định bản sắc văn hóa và lãnh thổ, đồng thời tạo sự khác biệt cho sản phẩm du lịch địa phương so với các điểm đến tương tự.

Sinh viên chương trình Quản trị Du lịch BUV trong chuyến đi thực tế tại show Ký ức Hội An.

Tại BUV, việc học không chỉ dừng lại trong lớp học. Thông qua các chuyến đi thực tế trên khắp Việt Nam, sinh viên có cơ hội tìm hiểu các mô hình du lịch do cộng đồng dẫn dắt và quan sát cách tính chân thực được hình thành tại các điểm đến cụ thể. Những trải nghiệm này giúp sinh viên chương trình Quản trị Du lịch tích lũy góc nhìn thực tiễn, chuẩn bị cho sự nghiệp trong ngành du lịch toàn cầu.