Chuyên gia quốc tế truyền cảm hứng cho thế hệ nhà làm phim trẻ tại Việt Nam

Với Tiến sĩ Ross Williams, sáng tạo không đến từ vài câu lệnh AI hay những công cụ công nghệ hào nhoáng. Sáng tạo bắt đầu từ trải nghiệm thật, cảm xúc thật và những câu chuyện con người thực sự muốn kể. Đó cũng là triết lý mà ông đang theo đuổi trong hành trình đào tạo sinh viên ngành phim và truyền thông tại BUV.

Người kể chuyện bằng âm thanh

Nhìn lại hơn hai thập kỷ làm nghề, Tiến sĩ Ross Williams cho rằng mình đã đi qua “hai sự nghiệp”. Một nửa hành trình gắn với điện ảnh và nghệ thuật với vai trò chuyên gia âm thanh; nửa còn lại dành cho nghiên cứu, giảng dạy và dẫn dắt sinh viên.

Khởi đầu là một nhà soạn nhạc, ông đến với điện ảnh như một bước tiếp nối tự nhiên trong hành trình sáng tạo. Thay vì theo đuổi dòng phim thương mại, Tiến sĩ Ross lựa chọn các dự án nghệ thuật – nơi cho phép ông thử nghiệm ý tưởng, khám phá những cách kể chuyện mới và đào sâu cảm xúc con người.

Các bộ phim ông tham gia đã được trình chiếu tại hơn 160 liên hoan phim quốc tế như Ann Arbor, DOC NYC, Tokyo Short Shorts hay Palm Springs International Animation Festival.

Song song với hoạt động nghệ thuật, ông cũng có nhiều năm giảng dạy tại các học viện nghệ thuật quốc tế như Học viện Nghệ thuật New York (Mỹ) hay Đại học Công nghệ Nanyang (Singapore). Trong quá trình đó, ông đã hướng dẫn hơn 20 dự án phim tốt nghiệp, đồng hành cùng nhiều sinh viên đạt giải tại các sân chơi quốc tế như Golden Reel Awards hay National Youth Film Awards.

Quyết định đến Việt Nam, theo Tiến sĩ Ross, là sự gặp gỡ giữa cơ hội và mong muốn được góp phần xây dựng những nền tảng mới.

“Ngành phim tại Việt Nam có tiềm năng phát triển rất lớn khi nhu cầu của thị trường ngày càng tăng. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc cần thêm nhiều nhân lực được đào tạo bài bản hơn,” ông chia sẻ. “BUV mang đến cho tôi cơ hội được đồng hành cùng thế hệ trẻ, góp phần định hình tư duy sáng tạo và nuôi dưỡng văn hóa điện ảnh trong tương lai.”

Sáng tạo bắt đầu từ con người

Sau nhiều năm giảng dạy trong các môi trường giáo dục khác nhau, Tiến sĩ Ross nhận ra rằng sáng tạo vốn là khả năng tự nhiên của con người. Theo ông, vai trò của giáo dục không phải là “dạy” sinh viên sáng tạo, mà là tạo điều kiện để khả năng ấy được khơi mở.

Trong lớp học, ông luôn ưu tiên đối thoại và kết nối với sinh viên. Thay vì áp đặt kiến thức, ông lựa chọn cách dẫn dắt để người học tự khám phá và tìm ra câu trả lời của riêng mình.

“Càng dạy lâu, tôi càng nhận ra mình ‘dạy’ ít đi và ‘dẫn dắt’ nhiều hơn,” ông nói. “Tôi muốn sinh viên có một môi trường đủ an toàn để thử nghiệm, mắc lỗi và học hỏi từ chính trải nghiệm của mình.”

Theo Tiến sĩ Ross, đại học nên là nơi người học được phép sai để trưởng thành. Vì vậy, chương trình đào tạo tại BUV tập trung mạnh vào trải nghiệm thực hành thay vì chỉ dừng ở lý thuyết.

Mỗi môn học được thiết kế như một “xưởng sáng tạo” thu nhỏ, nơi sinh viên trực tiếp thử nghiệm ý tưởng, phát triển kỹ năng chuyên môn và tiếp cận các tình huống thực tế.

Ông nhớ về một buổi học liên quan đến thẩm mỹ truyền thông ứng dụng. Sau khi thảo luận về các yếu tố thị giác trong điện ảnh, cả lớp được yêu cầu ra ngoài chụp ảnh theo những tiêu chí cụ thể rồi quay lại phân tích ánh sáng, màu sắc và cách truyền tải cảm xúc trong từng bức hình.

“Có những bức ảnh rất thú vị với nhiều phong cách khác nhau – có ảnh mang tính trừu tượng, có ảnh thiên về tự sự. Nhiều sinh viên thậm chí không nhận ra tác phẩm của mình có nhiều tầng ý nghĩa đến vậy cho tới khi cả lớp cùng thảo luận,” ông kể.

Theo ông, công nghệ có thể giúp sản xuất phim nhanh hơn, dễ hơn, nhưng chỉ những câu chuyện xuất phát từ trải nghiệm thật của con người mới có khả năng tạo nên kết nối cảm xúc sâu sắc.

Đó cũng là định hướng cốt lõi trong chương trình đào tạo ngành Sản xuất Phim và Truyền thông tại BUV: mọi ý tưởng sáng tạo đều bắt đầu từ con người.

“Hãy bắt đầu bằng việc tự hỏi bản thân đang quan tâm điều gì, câu chuyện nào thật sự có ý nghĩa với mình và mình muốn kể nó như thế nào. Sau đó mới nghĩ đến công cụ phù hợp. Mọi thứ luôn nên bắt đầu và kết thúc từ con người,” ông chia sẻ.

Hiểu rõ bản chất trước khi thuần thục kỹ năng

Bên cạnh việc nuôi dưỡng tư duy sáng tạo, Tiến sĩ Ross cũng đặc biệt nhấn mạnh vai trò của nền tảng kỹ thuật trong đào tạo điện ảnh.

Một trong những điểm khác biệt của chương trình Sản xuất Phim và Truyền thông tại BUV là việc xem âm thanh như một trụ cột quan trọng trong quá trình làm phim.

Theo ông, âm thanh không chỉ là yếu tố hỗ trợ hình ảnh mà còn có khả năng thay đổi hoàn toàn cách khán giả cảm nhận một phân cảnh. Nếu hình ảnh mở ra “khung cửa” của câu chuyện, thì âm thanh là yếu tố mở rộng không gian cảm xúc và kích hoạt trí tưởng tượng của người xem.

“Thiết kế âm thanh tốt có thể khiến trải nghiệm điện ảnh trở nên sâu sắc hơn rất nhiều,” ông nhận định.

Triết lý giảng dạy của ông được tóm gọn trong cụm từ “Why before How” – hiểu bản chất trước khi thuần thục kỹ năng.

Theo Tiến sĩ Ross, trước khi đặt câu hỏi “làm thế nào”, sinh viên cần hiểu “vì sao” mình phải lựa chọn một giải pháp hay kỹ thuật cụ thể.

Trong lớp học, ông thường sử dụng chính các tác phẩm mình từng tham gia để phân tích cho sinh viên cách âm thanh được xây dựng và sử dụng trong từng cảnh phim.

“Thay vì chỉ dùng các ví dụ cũ, tôi chọn những tác phẩm gần hơn với trải nghiệm hiện tại của sinh viên. Tôi sẽ tách từng lớp âm thanh để giải thích tại sao âm thanh này xuất hiện ở đoạn này, mục đích của nó là gì và nó tác động tới cảm xúc người xem ra sao,” ông nói.

Theo ông, một nhà làm phim giỏi không chỉ là người thành thạo thiết bị hay kỹ thuật quay dựng, mà còn phải hiểu được câu chuyện mình muốn kể, hiểu nghệ thuật và hiểu chính bản thân mình.

AI là công cụ, không phải người kể chuyện

Trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, những tranh luận xoay quanh việc công nghệ có thể thay thế con người trong lĩnh vực sáng tạo ngày càng nhiều.

Tuy nhiên, Tiến sĩ Ross cho rằng AI không thể thay thế khả năng sáng tạo của con người, bởi sáng tạo không chỉ là tạo ra sản phẩm cuối cùng mà còn là cả một quá trình quan sát, cảm nhận và tích lũy trải nghiệm.

Ông thừa nhận AI đang hỗ trợ hiệu quả cho quá trình sản xuất, từ xử lý âm thanh, loại bỏ tạp âm đến dựng bối cảnh hay tối ưu thời gian hậu kỳ. Tuy nhiên, theo ông, vấn đề nằm ở cách con người sử dụng công nghệ.

“Chỉ với vài câu lệnh, chúng ta có thể tạo ra kết quả trong vài phút. Nhưng nếu cho rằng việc nhập câu lệnh đồng nghĩa với sáng tạo, đó sẽ là một vấn đề rất lớn,” ông nhận định.

Vì vậy, khi tích hợp AI vào quá trình đào tạo tại BUV, mục tiêu của ông không phải là để sinh viên phụ thuộc vào công nghệ, mà là học cách sử dụng công nghệ một cách có trách nhiệm và đúng mục đích.

Tiến sĩ Ross cũng bày tỏ sự lạc quan với thế hệ sinh viên trẻ hiện nay. Theo ông, nhiều bạn trẻ không còn quá bị cuốn vào những hiệu ứng công nghệ hào nhoáng mà đang quan tâm nhiều hơn tới tính xác thực và giá trị thật trong các tác phẩm sáng tạo.

“Các em rất giỏi, có chính kiến và đầy tiềm năng,” ông chia sẻ. “Chính sự khao khát những câu chuyện thật và trải nghiệm thật khiến tôi tin rằng bản sắc sáng tạo của con người vẫn sẽ luôn có chỗ đứng trong kỷ nguyên số.”